voeljethuis@huisje300.nl |  06-51482536

Prikkelverwerking

Onder prikkels verstaan we alle ‘informatie’ die wij via onze zintuigen binnen krijgen. Dus alles wat we zien, horen, ruiken, proeven en voelen. We praten over externe prikkels en interne prikkels. Een voorbeeld van een externe prikkel is bijvoorbeeld omgevingsgeluid, bewegend beeld of (werk)druk. Bij interne prikkels spreken we bijvoorbeeld over het hebben van een vol hoofd, pijn, irritatie of een hongergevoel.

Te veel prikkels (overprikkeling)
Wanneer het zenuwstelsel van een sensitief persoon te veel indrukken/prikkels heeft moeten verwerken ontstaat er 'overprikkeling'. Overprikkeling is eigenlijk niets anders dan filevorming in de hersenen: er komen veel te veel prikkels binnen, de hersenen weten niet meer waar ze als eerste betekenis aan moeten geven.

Het gevolg hiervan is Stress. Bij Stress hebben we 3 overlevingsreacties:
- Vechten (met woorden en/of fysiek)
- Vluchten (letterlijk of figuurlijk)
- Bevriezen (verstijven)

Bij een te veel aan prikkels op langere termijn kan er een chronische overprikkeling en/of burn-out ontstaan.

Ontprikkelen
Het is belangrijk om te weten dat de reactie (vechten/vluchten/verstillen) bij overprikkeling een automatische reactie van het overbelaste zenuwstelsel is. De persoon die overprikkeld is kan hier dus in feite op het moment van de overlevingsreactie niets aan doen. Bij overprikkeling heeft het zenuwstelsel tijd nodig om tot rust te komen, ofwel te ontprikkelen. Het tot rust brengen van het zenuwstelsel duurt minimaal 20 minuten. Als er in die tussentijd nieuwe prikkels bijkomen (zoals een standje, een terechtwijzing, een uitleg, etc.), duurt het alleen maar langer om te ontprikkelen. Boos worden heeft dus geen zin. Zorg er dus voor dat het zenuwstelsel eerst tot rust kan komen en ga dan pas in gesprek.

Te weinig prikkels (onderprikkeling)
Het kan ook zijn (zeker bij de extraverte high sensation seeker - zie de uitleg op deze pagina) dat er te weinig prikkels in de dagelijkse routine zitten. Hierin is het juist belangrijk om er op te letten dat er voldoende uitdaging is. Dit kunnen fysieke prikkels zijn, zoals bijvoorbeeld tekenen of kleuren tijdens de uitleg, maar dit kunnen zeker ook geestelijke prikkels zijn, zoals voldoende uitdagende leerstof óf een andere manier van aanbieden van de lesstof.

Bij te weinig prikkels en uitdagingen is het van belang om goed naar de signalen te kijken. Deze signalen kunnen zijn:
- irritatie
- vermoeidheid
- slecht slapen
- introversie
- lusteloosheid

Bij te weinig aan prikkels ligt een bore-out op de loer. Hoewel de kenmerken (lusteloos, futloos, slaapproblemen, etc.) lijken op die van een burn-out is de aanpak bij een bore-out volledig anders.

Zelf regulerend vermogen
Kinderen hebben een sterk zelf regulerend vermogen. Bij over- of onderprikkeling zie je dat ze zelf een strategie gaan ontwikkelen om zich veilig te blijven voelen. Om goed op te kunnen letten in de klas kunenn ze bijvoorbeeld geluid gaan maken als zij onderprikkeld zijn op een bepaald zintuig. Of ze gaan juist extra bewegen om de concentratie vast te kunnen houden. Om bijvoorbeeld prikkels buiten te sluiten, doen ze hun handen voor hun oren. Of ze gaan juist extreem druk gedrag vertonen als ze het ongemak van de juf of iemand anders niet willen voelen. Vaak zien we dat de strategie die het kind kiest, niet de meest passende oplossing is. Zij hebben onze hulp nodig om te leren herkennen hoe hun prikkelproces verloopt, zodat ze zelf tijdig actie kunnen ondernemen om over- of onderprikkeling te voorkomen.

Stappenplan Overprikkeling & Stress voorkomen
Om het prikkelproces inzichtelijk te krijgen, heb ik een stappenplan ontwikkeld om overprikkeling en stress te voorkomen én onderprikkeling tegen te gaan. Je kunt hiervoor een masterclass volgen. Kijk in de kolom hiernaast voor meer informatie en data bij jou in de buurt.